«موزه آبگینه»؛ از دفتر «قوام» تا خانۀ مصریان

کوچه‌گردی

مطالعه تنها خواندن کتاب نیست، گاهی به تماشا نشستن است مثل دیدن یک تئاتر یا فیلم خوب. گاهی هم به تماشا رفتن است مثل موزه‌ گردی، و در این میان چه موزه‌ای بهتر از موزه آبگینه. این موزه تنها ویترین سفالینه‌ ها و ظروف شیشه‌ ای دست‌ساز و زیبا نیست. این خانه باغ که تبدیل به موزه شده است سرگذشتی جالب دارد.

ساختمان موزه آبگینه و سفالینه
موزه آبگینه؛ برگی از تاریخ

«احمد قوام»، نخست وزیر سال‌های دور ایران دستور ساخت این عمارت را در یکی از بهترین نقاط تهرانِ آن زمان (خیابان «سی تیر» فعلی) صادر کرد و به مدت سی سال از ۱۳۰۰ تا ۱۳۳۰ دفتر کار او شد. مردی که لقب‌های زیادی به او داده شد و انگ‌های زیادی هم به او زدند اما همیشه ایران را از گردنه‌های تاریخی به سلامت عبور داد. بعد از قوام به مدت هفت سال این ساختمان به «سفارت مصر» رسید و مدت زمان کمی نیز «سفارت افغانستان» بود. سال ۱۳۵۵ «فرح پهلوی» ساختمان را خرید و با تغییراتی در معماری داخلی، آن را تبدیل به موزه کرد. به این ترتیب، «موزه سفالینه و آبگینه ایران»  شکل گرفت.

حالا بیایید در خانۀ پرماجرای آقای نخست وزیر، قدمی بزنیم.

موزه آبگینه و سفالینه ایران
موزه آبگینه یا خانه احمد قوام

حرف اولِ آبگینه: معماری!

در آن شلوغی خیابان سی تیر تنها یک جا است که آرامش را درون خود مثل یک گنج ارزشمند نگهداری می‌کند؛ یک باغ ۷۰۰۰ متری که عمارت موزه آبگینه و سفالینه را در دل خود دارد.

برای رسیدن به عمارت باید سنگ‌فرش‌های باغ که در محاصرۀ باغچه‌ها و گل‌کاری‌های زیبا هستند را طی کنید تا به آب‌نمای روبروی عمارت برسید.

موزه آبگینه خانه باغ احمد قوام
خانه باغ احمد قوام

همین‌جا است که معماری ساختمان شما را سحر می‌کند. از پنجره‌های «سلجوقی» بگویم یا ایوان طبقۀ دوم که روزگاری محل سیگار گرفتن قوام بوده است؛ همان سیگارهایی که آن‌ها را از جعبۀ سیگار جواهرنشان در برابر «استالین» در آورد تا او را در سیاست‌مداری شکست دهد.

نمای سلجوقی موزه آبگینه و سفالینه تهران
پنجره های سلجوقی و ایوانی پر از خاطرات احمد قوام

نمای آجری ساختمان، معماریِ تجملاتیِ امروزی که سنگ‌های گران‌قیمت در نما را باب کرده است به چالش می‌کشد. از پله‌های ساختمان که بالا بروید وارد طبقۀ اول می‌شوید. قبل از اینکه سراغ آبگینه‌ ها و سفالینه‌ ها را بگیرید به خود ساختمان دقت کنید. اگر بخواهم به قول معماران «پلان» موزه آبگینه و سفالینه را تصویر کنم باید بگویم یک ساختمان دو طبقه با پلکانی به سبک معماری روسی در وسط سازه که این پلکان محور معماری این بنا محسوب می‌شود. پله‌های مارپیچ، مثل دو مار روی شانۀ «ضحاک» تا طبقۀ دوم رفته‌اند.

پلکان مارپیچ موزه آبگینه
پله های مارپیچ در موزه‌ای شیشه‌ای

نقشۀ ساختمان نشان می‌دهد که طراحی و جانمایی تالارها دارای سبک معماری ایرانی نیست. اما «منبت‌ کاری»، «گچبری» و «آینه‌ کاری‌»ها واضح است که کار دست استادان ایرانی است. مقداری از گچبری‌های طبقۀ اول را برای ۷ سال حضور سفارت مصر در این ساختمان و مقداری را نیز «انقلابیون» بعد از انقلاب اضافه کرده‌اند. معماری یک ساختمان همیشه روایت روحیۀ آدم‌هایی است که آنجا حضور داشته‌اند.

منبت‌ کاری، گچبری و آینه‌ کاری‌های داخل موزه آبگینه
منبت‌ کاری، گچبری و آینه‌ کاری‌های منحصربه‌فرد موزه آبگینه

طبقۀ اول موزه آبگینه؛ هنر مرزی ندارد

هنر راه خودش را باز می‌کند. هر تفکری که می‌آید اثر خود را بر هنر به خصوص «هنر تجسمی» می‌گذارد و سبک تازه‌ای می‌سازد.

با ورود به عمارت در همان طبقۀ اول دو تالار در دسترس است؛ این تالارها شما را به هنر قبل از اسلام می‌برند. تالار بلور که در طبقۀ اول قرار دارد واقعاً منحصربه‌فرد است. مکعبی بزرگ به عنوان ویترین ظروف شیشه‌ ای ارزشمند تاریخ ایران، درست در وسط تالار قرار گرفته است. آویزه‌‌ای آنجا قرار دارد که هنر دست «ساسانیان» است؛ ایده‌ای که امروز جهانی را تسخیر کرده. «لوستر»ها نمونۀ تکامل‌یافتۀ همین آویزه‌ها هستند.

 ظروف بلوری در موزه آبگینه
ظروف بلوری در موزه آبگینه
موزه آبگینه
ظروف بلوری و سفالی در موزه آبگینه

دیگر تالارِ طبقۀ اول، «مینا» نام دارد. شهرت تالار مینا به خاطر لوله‌های شیشه‌ای «معبد چغازنبیل» است. اگر خرافاتی هستید به این تالار نروید چون خوف شما را بر می‌دارد که طلسمی در شیشه‌ها است. مراقبت کنید این طلسم شما را نگیرد!

تالار مینا در موزه آبگینه
تالار مینای موزه آبگینه و طلسم های آن

طبقۀ دوم موزه آبگینه؛ ارواح سرگردان!

از پله‌ها که بالا بروید اصطکاک کف کفش روی کف‌پوش پلکان مارپیچ، چرق‌چرق صدا می‌کند. فکر کنید این همان صدایی است که زیر کفش‌های نخست وزیر وقت ایران، «قوام‌السلطنه» و اطرافیان او شنیده می‌شده است. در طبقۀ دوم وقتی وارد تالار «صدف» می‌شوید سفالینه‌ های موزه آبگینه شما را به این نتیجه می‌رساند که در دنیای زشتی زندگی می‌کنید؛ ظروف مدرن و تولید کارخانه‌، کاری کرده که همه چیز شبیه هم شده است. در این تالار همه چیز منحصربه‌فرد است.

تالار صدف موزه آبگینه
سفالینه های زیبا در تالار صدف موزه آبگینه

دیگر تالار این طبقه یعنی تالار «زرین»، صندوقچه‌ای از ظروف طلا است. این ظروف از دورۀ سلجوقی تا به امروز سلامت مانده‌اند و در این تالار نگهداری می‌شوند. بعد از دیدن این تالار به سرتان می‌زند شبانه دستبردی به موزه آبگینه و سفالینه بزنید. اما فراموش نکنید شب‌ها شاید ارواح هوس موزه گردی بکنند!

تالار زرین در موزه آبگینه
تالار زرینِ موزه آبگینه

و اما تالار «لاجورد»! رنگی که روی سفالینه‌ های آنجا است را فقط در انیمیشن‌ها می‌توان پیدا کرد. واقعاً چطور این رنگ لاجوردی را هزاران سال پیش ساخته‌اند؟! شاید موجوداتی از کره‌های دیگر به کمک آن‌ها آمده‌اند!

تالار لاورد موزه آبگینه
ظروف لاجوردی در تالار لاجورد موزه آبگینه

آدرس موزه آبگینه و دسترسی‌های آن

متروی «امام خمینی» و متروی «حسن ‌آباد» از نزدیک‌ترین ایستگاه‌های مترو به این موزه هستند. ایستگاه متروی امام خمینی بهترین و راحت‌ترین مسیر دسترسی به این موزه است که در خروجی خیابان سی تیر واقع شده است. از ایستگاه مترو که خارج شوید، از هر کسی آدرس موزه آبگینه و سفالینه را بپرسید شما را راهنمایی خواهد کرد.

این هم از موزه آبگینه که با ۵۰۰۰ تومان می‌توانید به تماشای آن بروید و لذتی تازه را تجربه کنید؛ لذتی که بسیار شبیه لذت مطالعه است. این مطالعه را بگذارید برای وقتی که در تعطیلاتِ پشت‌ِ هم، اهالی تهران در جاده چالوس صف می‌کشند. شما بمانید و لذت این مطالعه را با خانواده یا تنها تجربه کنید.