«باغ سپهسالار»، بازاری میان تاریخ

بازارگردی

«ماه‌ تابان خانمِ قمرالسلطنه»، عمۀ «ناصرالدین شاه» و تازه عروس خاندان «میرزا محمد نبی قزوینی»، دست همسرش را عاشقانه گرفت. از در عمارتشان، «باغ سردار»، در ضلع شرقی «میدان بهارستان» که بیرون زدند، جناب «لاریجانی» را دیدند که دارد تند تند می‌دود تا به «صحن علنی مجلس» برسد. آخر می‌دانید که خانۀ ماه ‌تابان خانم دیوار به دیوار مجلس است و اگر بخواهم دقیق‌تر بگویم این ساختمانِ هرمی شکلِ مجلس را در باغ شوهر او عَلَم کرده‌اند و حالا هر صبح باید با سر و صدای نمایندگان پشت تریبون بیدار شوند.

آن‌ها از میان جمعیتی که برای سخنرانی «مصدق» جلوی مجلسِ قدیم جمع شده‌ بودند، عبور کردند و سلامی به مجسمۀ «مدرس» دادند که داشت برای «رضا قُلدر» خط و نشان می‌کشید. بعد از کنارِ ایستگاه «مترو بهارستان» گذشتند و از میان دودِ توپ‌های «کلنل لیاخوف»، لبخندِ ریزی زدند برای دخترها و پسرهایی که دست در دست هم می‌رفتند «کافه روحی» در «باغ نگارستان». از آنجا راهیِ «خیابان صف» شدند تا «سپهسالار» کفش خود و عیال را برای مراسم سانِ صدراعظمی‌اش در دربار، نونوار کند و برای ماه تابان خانم یک کفش ساغری بخرد.

باغ سپهسالار از دوره قاجار
باغ سپهسالار؛ باغ ماه تابان خانم و میرزا حسین خان سپهسالار

باغ سپهسالار؛ بازار کیف و کفش زنانه

همیشه برایم سوال بود که این مخزن کیف و کفش زنانۀ جهان، سر «خیابان جمهوری» چرا باغ سپهسالار نام دارد؟ آخر بنده خدا «میرزا حسین قزوینی سپهسالار»، صدراعظم اصلاح طلبِ ناصرالدین شاه با آن همه اِهن و تُلپ و جدی بودن، کجا و این بازار زنانه کجا؟ رفته‌اید که؟ می‌دانید کجا را می‌گویم؟ احسنت، خیابان جمهوری نرسیده به میدان بهارستان، هر جا که دیدید تعداد خانم ‌ها زیاد شد، آنجا خیابان سپهسالار است. اصلاً اسم خیابان یک جوری است که آدم فکر می‌کند اگر وارد آن شود، شیپور می‌زنند و جارچی‌ها فریاد برمی‌آورند که به سپهسالار، باغ صدراعظم ناصرالدین شاه خوش آمدید!

باغ سپهسالار، مرکز خرید کیف و کفش زنانه
باغ سپهسالار؛ بازار کیف و کفش زنانه

اصولاً هر آدم عیال‌واری در طول و عرض زندگی خود یک بار پایش به بازار کفش سپهسالار باز می‌شود. اگر می‌خواهید داماد شوید، یا آنکه قصد نونوار کردن اهل و عیال را دارید که بروید عروسی، حتماً باید سری به سپهسالار بزنید. آنجا هرچه مربوط به خرید کیف و کفش خانم‌ ها می‌شود را می‌توانید پیدا کنید و در کنار آن کفشی برای خود و احیاناً فرزندتان نیز بخرید.

باغ سپهسالار چطور جایی است؟

باغ سپهسالار یکی از خیابان‌های قدیمی تهران است که ده سال بیشتر است که آن را سنگ‌فرش کرده‌اند، حتی می‌شود گفت اولین خیابان پیاده ایران است. خیابان سپهسالار، بورس کفش و کیف زنانه محسوب می‌شود که نه فقط برای تهرانی‌ها بلکه در ایران نیز معروف است. البته در این بازار کیف و کفش زنانه، آقایان و بچه‌ها هم می‌توانند خرید خود را داشته باشند و همچنین می‌توان از مزایای گشت ‌و ‌گذار در خود خیابان سپهسالار نیز بهره‌مند شد.

گشت و گذار با خانواده در خیابان سپهسالار
گشت و گذار با خانواده در باغ سپهسالار

خیابان سپهسالار علاوه بر مغازه‌ها، شامل مجموعه‌ای از مراکز خرید یا پاساژها مانند «پاساژ الیزه»، «مرکز خرید شهباز خان»، سپهسالار و غیره نیز می‌شود. برای مثال می‌توانید جهت تهیۀ  کفش بچگانه مستقیم به شهبازخان بروید و مطمئن باشید جنس مدنظر خود را می‌یابید. مغازه‌های اول خیابان صف یا همان خیابان سپهسالار به چرم‌فروشی‌ و کفش‌ مجلسی تعلق دارد که می‌تواند خیال شما را از کفش مهمانی در همان اول کارِ بازارگردی، راحت کند. هر چند به این معنی نیست که تا ته خیابان گشتی نزنید چون در این خیابان آن‌قدر تنوع زیاد است که از مغازه‌ای به مغازۀ بعدی نظر شما تغییر می‌کند. البته سعی کنید زودتر تصمیم بگیرید تا حوصلۀ آقای خانه سر نرود. از بابت قیمت‌ها هم خیالتان راحت باشد، قیمت‌های بازار کفش سپهسالار نسبت به بازارهای دیگر مناسب و معقول است.

مغازه های کیف و کفش فروشی در خیابان سپهسالار
تنوع کیف و کفش در خیابان سپهسالار

خوردنی ها در باغ سپهسالار

هر چند که قدیمی‌ترها خاطرات خود را با «چلوکبابی جوان» زنده می‌کردند اما با تعطیلی این رستوران که از چلوکبابی‌های قدیمی تهران بود، هر وقت گشت ‌و ‌گذار پشت ویترین مغازه‌ها شما را گرسنه‌ کرد، می‌توانید در سفره‌خانۀ سنتی بازارچه یا رستوران «پردیس ملل» دلی از عزا درآورید و از کیفیت غذا راضی باشید. البته باید بگویم این‌ها در صورتی است که بوی ذرت داغ، پنیر پیتزا و آویشنِ ذرت مکزیکی مشهورِ خیابان صف و همین‌طور قیافه و عطر نان‌ها و کلوچه‌های «نان سحر» امانتان دهد.

صاحب باغ سپهسالار، میرزا حسین خان سپهسالار که بود؟

میرزا حسین خان سپهسالار، صدراعظم ناصرالدین شاه قاجار در کنار «قائم‌ مقام فراهانی» و «امیرکبیر» از معدود رجال قاجار بوده است که می‌توان در تاریخ به او افتخار کرد. هر چند که سرنوشت او در دم و دستگاه قجری، چیزی کم‌تر از اسلاف بزرگوار او نشد و به عزل، تبعید و مرگِ مشکوک گرفتار آمد. او که غرب دیده بود، برای اولین‌بار پای شاه قاجار را به فرنگ باز کرد تا کمی آداب حکومت‌داری بیاموزد و بعد برای اولین‌بار توانست با تشکیل وزارتخانه‌ها امور کشور را تفکیک کند و سامان دهد. این‌ها را گفتم که بدانید وقتی می‌روید بازار کفش سپهسالار چه نام نیکی را بر زبان می‌آورید.

باغ سپهسالار یادگار دوره قاجار
باغ سپهسالار، یادگار میرزا حسین خان سپهسالار

باغ سپهسالار چگونه بازار سپهسالار شد؟

حالا چرا باغ سپهسالار؟ نزدیک به دویست سال پیش، زمین‌های محدودۀ میدان بهارستانِ امروزی را دو باغ در بر می‌گرفت: یکی باغ «فتحعلی شاه» به نام «نگارستان» و دیگری در جنوب آن، باغ سپهسالار که تمام زمین‌های مجلس و میدان تا همین خیابان صف را شامل می‌شد و امروز تنها همین خیابان از آن به جا مانده است. ساخت «مسجد و مدرسه سپهسالار» یا «مدرسه مطهریِ» امروز به فرمان صدراعظم صورت گرفت. ساختمان مجلس قدیم یا مجلس مشروطه که لیاخوف آن را به توپ بست و الان از پشت نرده‌ها نمایان است و سردرِ آن دلبری می‌کند، عمارت عاشقانۀ سپهسالار و عیال او بود که بعد از مرگ صدراعظم، ناصرالدین شاه صاحب آن شد و برای آنکه نام و نشان سپهسالار را از بین ببرد اسم آن را گذاشت بهارستان. بعدها مشروطه‌چی‌ها آن را اولین مجلس ایران کردند.

با مدرن شدن تهران، باغ سپهسالار کم‌کم از خیابان‌ها محو شد و نام  خیابان صف و محله‌های پشت آن را باغ سپهسالار گذاشتند. اوایل هم اینطور نبود، یکی دو تا کفش ‌فروشی بودند و باقیِ خیابان، مغازه‌های محلی و یک مدرسۀ دخترانه تا اینکه شعبه یکی از بانک‌ها زمین خود را به یک کفاشی فروخت. کفاشی رونق گرفت و همه هجوم آوردند و بازار کفش سپهسالار را شکل دادند.

ویترین مغازه کفش فروشی در باغ سپهسالار
کیف و کفش فروشی ها، وارثان باغ سپهسالار 

گشت‌ و گذار در باغ سپهسالار

خیابان سپهسالار به خودی خود جای خوبی برای تهران‌ گردی است و اگر یک روز را به گردش در مرکز تهران اختصاص داده‌اید حتما گشتن در این راسته خیابان را در دستور کار قرار دهید. ظاهرِ سنگ‌فرشِ خیابان سپهسالار، نیمکت‌های چوبی و سنگی و شلوغی دلچسب یک خیابانِ پیاده، آن هم در مرکزِ پر از ماشینِ تهران و ازدحام خیابان جمهوری و میدان بهارستان، خیلی به چشم می‌آید. ضمن اینکه در این گردش می‌توانید در محدودۀ خیابان باغ سپهسالار سری به موزۀ استاد صبا در «خیابان ظهیرالاسلام» بزنید یا در باغ نگارستان به کافه روحی بروید و نوشیدنی خوبی میل کنید و در محدودۀ میدان بهارستان، عمارت مسعودیه را نیز ببینید.

مرکز کیف و کفش در باغ سپهسالار
گشت و گذار در باغ سپهسالار

باغ سپهسالار کجاست؟

برای رفتن به باغ سپهسالار با مترو کافی است از مترو بهارستان استفاده کنید. همچنین می‌توانید با اتوبوس‌های خیابان جمهوری به آدرس سپهسالار بروید. فقط به خاطر داشته باشید که جمهوری یک طرفه است و اگر با ماشین شخصی به این تهران گردی می‌روید باید یکی دو خیابان بالا یا پایین پارک کنید و کمی تهران را قدم بزنید.